Nasze babcie ciągle na nim smażyły. Dziś przegrywa z oliwą

Gęsi smalec przez dekady miał w polskich domach pozycję nie do ruszenia. Smażono na nim wszystko, co się dało, smarowano nim chleb i traktowano jak naturalny lek na pół zimowych dolegliwości. Dopiero moda na oliwę, oleje roślinne i "lekką kuchnię" zepchnęła go na margines. Problem w tym, że wraz z nim wylano dziecko z kąpielą. Gęsi smalec ma zupełnie inny profil niż większość tłuszczów zwierzęcych.

Nie ma co się oszukiwać, oliwa z oliwek pozostaje numerem jeden, jeśli chodzi o codzienne gotowanie. Jest bogata w antyoksydanty i związki przeciwzapalne. Gęsi smalec nie oferuje aż takiego pakietu korzyści, ale… nie jest też tłuszczem, który należy wrzucić do jednego worka z boczkiem czy margaryną.

Na tle innych tłuszczów zwierzęcych wypada całkiem przyzwoicie. Zawiera wysoki udział jednonienasyconych kwasów tłuszczowych, w tym kwasu oleinowego, czyli tego samego, który dominuje w oliwie. W praktyce oznacza to, że jego profil tłuszczowy jest znacznie "lżejszy", niż mogłoby się wydawać.

W składzie tłuszczu gęsiego znajdziemy nie tylko kalorie. Obecne są również witaminy A, D, z grupy B i E, żelazo oraz aminokwasy egzogenne. To właśnie ten zestaw sprawił, że dawniej był wykorzystywany nie tylko w kuchni, ale również jako środek wspierający organizm w okresie zimowym.

Jednak trzeba sprawę postawić jasno. Gęsi smalec nie jest najlepszym wyborem do codziennego smażenia. Choć jest stabilniejszy niż wiele olejów roślinnych, to wciąż pozostaje tłuszczem zwierzęcym o wysokiej kaloryczności.

Znacznie lepiej sprawdza się na zimno, na przykład jako dodatek do pieczywa, kasz, ziemniaków czy warzyw. W niewielkiej ilości potrafi poprawić smak potrawy bez potrzeby używania dużej ilości soli.

W tradycyjnej medycynie ludowej gęsi smalec był traktowany niemal jak domowy lek. Stosowano go jako bazę do maści rozgrzewających, nacierań przy przeziębieniu czy okładów na klatkę piersiową. Używano go też do pielęgnacji bardzo suchej, popękanej skóry i to nie bez powodu. Działa natłuszczająco i regenerująco, choć oczywiście nie zastąpi nowoczesnych preparatów dermatologicznych.

Mimo korzystniejszego profilu tłuszczowego gęsi smalec podnosi poziom cholesterolu całkowitego. Osoby z hipercholesterolemią, chorobami serca lub otyłością powinny traktować go wyłącznie okazjonalnie albo zrezygnować całkowicie.

U osób zdrowych dopuszczalne są niewielkie ilości, ale eksperci są zgodni: nie więcej niż 1–2 łyżki dziennie. To tłuszcz bardzo kaloryczny, ma około 897 kcal w 100 gramach, więc jego nadmiar szybko odbije się na bilansie energetycznym.