Pomyłka może okazać się tragiczna. Jak odróżnić borowika od szatana?

Większość osób, mówiąc o "szatanie", błędnie ma na myśli goryczaka żółciowego. Chociaż nie wywoła on ciężkiego zatrucia organizmu, jego uderzająco gorzki smak sprawia, że nawet jeden niewielki okaz potrafi całkowicie zepsuć smak całego garnka zupy czy sosu. Z kolei prawdziwy borowik szatański to silnie toksyczny, rzadki i objęty w Polsce ochroną grzyb, powodujący bardzo ostre dolegliwości żołądkowo-jelitowe.

Rurki i pory pod kapeluszem borowika szatańskiego są intensywnie żółte, a z czasem stają się jaskrawo czerwone, krwiste lub bordowe. Goryczak żółciowy ma z kolei białawy spód, który u starszych grzybów przybiera bardzo charakterystyczny, brudnoróżowy lub różowawy odcień. U uwielbianego przez wszystkich borowika szlachetnego spód kapelusza pozostaje natomiast śnieżnobiały, z wiekiem przechodząc w bladożółty i oliwkowy, ale nigdy w odcienie różu czy czerwieni.

Borowik szatański posiada charakterystyczny, pękaty trzon w jaskrawym, czerwonawym lub wręcz purpurowym kolorze, mocno kontrastujący z jasnym (białawym lub szarym) kapeluszem. Jego miąższ po uszkodzeniu lub przekrojeniu wyraźnie błękitnieje lub sinieje. Starsze okazy wydzielają dodatkowo nieprzyjemny, gnijący zapach.

Dla porównania, miąższ szlachetnego prawdziwka po przekrojeniu zawsze pozostaje idealnie biały i zachowuje swój przyjemny, orzechowy aromat. Z kolei trzon niegroźnego goryczaka pokrywa wyrazista, wypukła, ciemna siateczka, a jego zjedzenie wywołuje natychmiastową niechęć ze względu na potężną gorycz.

Prawdziwy borowik szatański jest w Polsce rzadki i pojawia się niemal wyłącznie na glebach wapiennych w ciepłych lasach liściastych, głównie pod dębami i bukami. Mimo że ryzyko natrafienia na niego w zwykłym borze sosnowym jest niewielkie, to w grzybobraniu nie ma miejsca na zgadywanie czy ryzykowne testy smakowe. Jeśli zbierasz grzyby z korzeniami i widzisz jaskrawy, czerwony trzon lub siniejący miąższ, w żadnym wypadku nie wkładaj takiego okazu do koszyka.

W przypadku borowika szatańskiego substancje trujące są odporne na działanie wysokiej temperatury i nawet długie gotowanie nie pozbawia go niebezpiecznych właściwości. W razie jakichkolwiek wątpliwości co do przynależności gatunkowej zebranych grzybów, zebrane okazy należy bezpłatnie skonsultować z grzyboznawcą w najbliższej stacji sanitarno-epidemiologicznej.

Pamiętaj o najważniejszych zasadach bezpiecznego grzybobrania. Zbieraj wyłącznie te grzyby, które dobrze znasz, a najlepiej skonsultuj swoje zbiory z grzyboznawcą. Nie wyrywaj, nie niszcz grzybni oraz leśnej ściółki. Unikaj zbierania bardzo małych lub młodych grzybów, które trudno zidentyfikować. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości, skontaktuj się z najbliższą stacją sanitarno-epidemiologiczną.

Pamiętaj, aby nie podawać grzybów małym dzieciom. Nie przyjmuj porad od przypadkowo spotkanych grzybiarzy i unikaj kupowania grzybów z nieznanego źródła. Co najważniejsze, nigdy nie próbuj identyfikować grzybów, smakując – to może być niebezpieczne dla zdrowia lub życia.