Grzybiarze zacierają ręce. Jeden z najdroższych grzybów rośnie w Polsce

Gąska sosnowa, w Japonii znana pod nazwą matsutake, ma status wręcz kultowy. W azjatyckiej kulturze uchodzi za symbol długowieczności, doskonały prezent biznesowy oraz luksusowy produkt z najwyższej półki. Z powodu kurczących się naturalnych siedlisk tego gatunku w Azji, ceny matsutake na światowych giełdach sięgają od kilkuset do nawet kilku tysięcy euro za kilogram. Odkrycie, że ten niezwykły grzyb wciąż pojawia się w polskich lasach (pierwsze współczesne stanowisko potwierdzono w 2021 r. w Beskidach), wywołało prawdziwą gorączkę wśród rodzimych miłośników grzybobrania.

Znalezienie gąski sosnowej wymaga ogromnej wiedzy i szczęścia, ponieważ grzyb ten tworzy mikoryzę z konkretnymi gatunkami drzew. Wybiera przede wszystkim piaszczyste gleby w starych borach sosnowych oraz mieszanych, często w sąsiedztwie wrzosowisk i borówek.

Kapelusz u młodych okazów półkulisty, z podwiniętym brzegiem, później rozprostowany. Ma barwę brązowo-białawą, pokrytą włóknistymi, łuszczącymi się łuskami. Gąska ma gęste, jasne (od białawych po kremowe) blaszki, które są wąsko przyrośnięte do trzonu. Trzon jest masywny, twardy, u dołu zwężony i mocno osadzony w ziemi. Posiada wyraźny pierścień. Owocnik wydziela wyjątkowy, intensywny aromat – słodkie nuty cynamonu mieszają się w nim z zapachem leśnej sosny i żywicy.

Zbieranie gąski sosnowej wymaga ogromnej ostrożności. Niedoświadczeni zbieracze mogą pomylić ją z innymi gatunkami blaszkowymi, takimi jak gąska krępa, gąska brunatna, a nawet z młodziutkim, trującym muchomorem.

Miąższ gąski sosnowej jest niezwykle jędrny, mięsisty i chrupiący a po obróbce termicznej nie traci swojej zwartej struktury. W smaku dominują akcenty korzenne, cynamonowe i głębokie nuty umami. W kuchni azjatyckiej matsutake gotuje się na parze, dodaje do aromatycznych bulionów, piecze na grillu nad węglowym żarem lub serwuje w prostej potrawce z ryżem.

Wysoka cena grzyba wynika nie tylko z jego rzadkości i niesamowitego smaku, ale również z faktu, że do dziś nie udało się wyhodować gąski sosnowej w warunkach sztucznych – każda znaleziona sztuka pochodzi wyłącznie z dzikiej natury.

W Polsce gąska ma status gatunku wymarłego. W 2021 i 2022 roku pojawiły się doniesienia, że pojawiła się jednak w powiecie suskim, a w 2023 potwierdzono jej obecność w innym regionie Małopolski. W Polsce jednak gąska sosnowa nie znajduje się na liście grzybów dopuszczonych do obrotu. Oznacza to, że znalezionych okazów nie wolno sprzedawać na targowiskach ani w skupach – można je zebrać wyłącznie na własny użytek.

Pamiętaj o najważniejszych zasadach bezpiecznego grzybobrania. Zbieraj wyłącznie te grzyby, które dobrze znasz, a najlepiej skonsultuj swoje zbiory z grzyboznawcą. Nie wyrywaj, nie niszcz grzybni oraz leśnej ściółki. Unikaj zbierania bardzo małych lub młodych grzybów, które trudno zidentyfikować. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości, skontaktuj się z najbliższą stacją sanitarno-epidemiologiczną.

Pamiętaj, aby nie podawać grzybów małym dzieciom. Nie przyjmuj porad od przypadkowo spotkanych grzybiarzy i unikaj kupowania grzybów z nieznanego źródła. Co najważniejsze, nigdy nie próbuj identyfikować grzybów, smakując – to może być niebezpieczne dla zdrowia lub życia.