Gorąca zupa i plastikowa łyżka. Mało kto wie, jakie mogą być skutki

Gorąca zupa na wynos, obiad w pracy zamówiony z aplikacji albo makaron jedzony prosto z plastikowego pojemnika brzmi znajomo? W takich sytuacjach wiele osób bez zastanowienia sięga po jednorazową łyżkę lub widelec. To wygodne rozwiązanie, które pojawia się wszędzie tam, gdzie liczy się czas oraz prostota. Mało kto zastanawia się jednak, jak plastik zachowuje się w kontakcie z bardzo ciepłym jedzeniem. Temperatura potrawy oraz rodzaj plastiku ma tu ogromnie duży wpływ. Warto więc zajrzeć do tego, co mówi na ten temat dzisiejsza wiedza.

Im wyższa temperatura jedzenia, tym większy wpływ na plastik, z którego powstał sztuciec, ponieważ ciepło zmienia właściwości tworzywa i przyspiesza zjawisko migracji substancji, czyli przechodzenia niewielkich ilości związków z materiału do potrawy. Materiały, z których powstają takie sztućce, są bezpieczne w standardowych warunkach użytkowania, jednak bardzo wysoka temperatura zwiększa ruch cząsteczek w plastiku, dlatego pewne mikroelementy plastiku są w stanie przenikać do żywności. Badania pokazują, że migracja rośnie wraz z temperaturą oraz czasem kontaktu jedzenia z tworzywem. Z tego powodu materiały przeznaczone do kontaktu z żywnością przechodzą testy w określonych temperaturach, często około 70 lub 100 stopni. Takie procedury sprawdzają, ile substancji przedostaje się do potrawy w najbardziej wymagających warunkach.

Plastikowe sztućce najczęściej powstają z dwóch rodzajów tworzyw. Pierwszym jest polistyren, czyli twardy plastik z gładką powierzchnią, który łatwo nadaje się do formowania cienkich łyżek oraz widelców. Drugim materiałem jest polipropylen, który lepiej znosi podwyższoną temperaturę i dlatego pojawia się przy produktach przeznaczonych do kontaktu z cieplejszym jedzeniem. W procesie produkcji do plastiku dodaje się również niewielkie ilości stabilizatorów oraz barwników. Takie dodatki wpływają na wytrzymałość materiału, definiują jego kolor oraz wzmacniają odporność na światło. Tak naprawdę to dokładny skład tworzywa decyduje o tym, czy dany plastikowy przedmiot nadaje się do kontaktu z gorącą potrawą.

Wysoka temperatura jak najbardziej może zwiększać przechodzenie niewielkich ilości substancji z plastiku do jedzenia, choć skala tego zjawiska zwykle jest bardzo mała. W badaniach dotyczących materiałów dedykowanych do kontaktu z żywnością używa się pojęcia migracji globalnej, czyli całkowitej ilości związków przechodzących z tworzywa do potrawy. W Unii Europejskiej obowiązuje limit substancji na decymetr kwadratowy powierzchni materiału. Tworzywa dopuszczone do kontaktu z żywnością muszą spełniać ten wymóg w testach laboratoryjnych prowadzonych w wysokiej temperaturze. Największy wpływ ma bardzo gorąca potrawa oraz długi czas jej kontaktu z plastikiem, więc z tego powodu należy pamiętać, żeby jednorazowe sztućce traktować jak rozwiązanie krótkotrwałe, przeznaczone do szybkiego posiłku. Trzymanie plastikowej łyżki w zupie i oczekiwanie na wystygnięcie nie należy do najlepszych pomysłów.

Gorące zupy oraz napoje należą do kategorii, w których kontakt plastiku z żywnością jest najbardziej wymagający. Świeżo podana zupa, kawa lub herbata często osiąga temperaturę około 70 do 90 stopni. W takiej sytuacji tworzywo staje się bardziej podatne na oddziaływanie ciepła. Dlatego producenci materiałów do kontaktu z żywnością testują je właśnie w wysokich temperaturach oraz przy dłuższym kontakcie z płynem. Warto też pamiętać o prostym i praktycznym detalu. Jeśli plastikowa łyżka zaczyna mocno się wyginać, matowieje lub zmienia zapach podczas mieszania bardzo gorącej potrawy, oznacza to, że materiał nie jest przystosowany do takiej temperatury. Wtedy najlepiej natychmiast przestać z niej korzystać i zrezygnować z jedzenia tego posiłku, nawet jeśli otrzyma się nowe dedykowane sztućce.

Rozpoznanie plastiku przeznaczonego do kontaktu z gorącym jedzeniem jest możliwe dzięki oznaczeniom na opakowaniu lub na samym produkcie. Najważniejszym symbolem jest znak kieliszka oraz widelca, który informuje, że materiał może mieć kontakt z żywnością. Warto także sprawdzić oznaczenie rodzaju tworzywa. Symbol PP oznacza polipropylen, który zwykle lepiej znosi wyższe temperatury i często jest stosowany w pojemnikach na gorące dania. Symbol PS wskazuje polistyren, czyli materiał używany raczej w lekkich sztućcach jednorazowych przeznaczonych do chłodniejszych potraw (rurki do zimnego napoju). Pomocna jest także informacja o dopuszczalnej temperaturze użytkowania podana przez producenta. Przy braku takich oznaczeń lepiej uznać, że sztućce nadają się wyłącznie do zimnych lub letnich posiłków.

W przypadku bardzo gorących potraw wiele osób wybiera jednak sztućce wykonane z innych materiałów niż plastik. Metal, czyli najczęściej stal nierdzewna, dobrze znosi wysoką temperaturę i nie zmienia swoich właściwości w kontakcie z gorącym jedzeniem. Dlatego takie sztućce pojawiają się w restauracjach oraz domowych kuchniach. Coraz częściej stosuje się także jednorazowe sztućce drewniane lub bambusowe. Materiały roślinne nie topią się w wysokiej temperaturze i zwykle nie zmieniają kształtu podczas mieszania gorącej zupy. Wiele jednak zależy od jakości produktu. Sztućce drewniane słabej jakości mogą chłonąć wilgoć oraz szybciej się rozwarstwiać, natomiast stalowe są niesamowicie stabilne nawet przy bardzo gorących potrawach.

Plastikowe sztućce są wygodne i łatwo dostępne, dlatego często pojawiają się przy posiłkach na wynos lub w plenerze np. podczas grillowania na plaży. Warto jednak pamiętać, że wysoka temperatura jedzenia wpływa na zachowanie tworzyw sztucznych. Gorące potrawy stawiają materiałom większe wymagania, dlatego należy zwracać uwagę na oznaczenia produktów oraz ich przeznaczenie. Taki drobny nawyk pomaga podejmować bardziej świadome decyzje dotyczące zdrowia podczas codziennego jedzenia.