Jedli ją robotnicy i chłopi. Teraz znów podbija kuchnie Polaków
Choć jej nazwa brzmi niepozornie, zalewajka to zupa, która od pokoleń gości na stołach mieszkańców Kielecczyzny. Kwaśna, gęsta, dymna – to danie pełne charakteru, które nie potrzebuje wymyślnych składników, by sycić i rozgrzewać. Dziś zalewajka świętokrzyska jest nie tylko symbolem regionalnej kuchni, ale też dumą – oficjalnie wpisaną na Listę Produktów Tradycyjnych.
Zalewajka przywędrowała w XIX wieku z okolic Łodzi na ziemie świętokrzyskie wraz z falą migracji robotników przemysłowych. Przyjęła się doskonale – prosta, tania, przygotowywana z produktów dostępnych przez cały rok. Z czasem zaczęła zyskiwać lokalne odmiany i bogatsze wersje. W 2006 roku została wpisana na Listę Produktów Tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa jako kulinarne dziedzictwo regionu świętokrzyskiego.
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
Przerabiam wczorajsze ziemniaki na nowe danie. Chrupiące z zewnątrz, mięciutkie w środku
To, co ją wyróżnia, to charakterystyczny kwaśny smak zakwasu żytniego (żuru) i dodatek ziemniaków oraz wędzonych mięs. Dziś często wzbogaca się ją podsmażaną cebulą, czosnkiem, suszonymi grzybami i majerankiem. Niektórzy serwują ją z jajkiem sadzonym i chrupiącymi skwarkami – w wersji "na bogato".
Jak wygląda prawdziwa zalewajka?
Według oficjalnego opisu, zalewajka świętokrzyska to zupa o kremowo-białym kolorze, w której pływają kawałki ziemniaków, boczku, cebuli i skwarek. Jej konsystencja powinna być gęsta, ale płynna – tak, by można było ją jeść łyżką, ale i "nabić coś na widelec". Jej smak to przede wszystkim kwaśność żuru, ziołowa nuta majeranku i aromat wędzonki.
Przepis na klasyczną zalewajkę świętokrzyską (4 porcje)
Składniki:
- 2 litry wody lub wywaru z wędzonych kości,
- 500 ml zakwasu żytniego (domowego lub gotowego),
- 500-700 g ziemniaków,
- 150-200 g wędzonego boczku lub kiełbasy,
- 1 cebula,
- 2 ząbki czosnku,
- 2-3 łyżki śmietany (opcjonalnie),
- 1 łyżeczka majeranku,
- 2-3 ziarna ziela angielskiego,
- 1 liść laurowy,
- sól, pieprz do smaku,
- jajko sadzone lub na twardo (opcjonalnie do podania).
Sposób przygotowania:
- W dużym garnku ugotuj wywar z wędzonych kości lub samej wody z zielem angielskim i liściem laurowym.
- Dodaj obrane i pokrojone w kostkę ziemniaki, gotuj do miękkości (ok. 20 minut).
- W międzyczasie podsmaż na patelni boczek lub kiełbasę z cebulą, aż się zarumienią.
- Dodaj zasmażkę do garnka z ziemniakami.
- Wlej zakwas żytni, wymieszaj i gotuj jeszcze kilka minut na małym ogniu.
- Dopraw do smaku czosnkiem, majerankiem, solą i pieprzem. Na koniec można zabielić śmietaną.
- Podawaj gorącą, opcjonalnie z jajkiem i skwarkami. Świetnie smakuje z pajdą chleba.
Święto Zalewajki, czyli jak smak ma swoje miejsce
Co roku w lipcu, w Osadzie Średniowiecznej w Hucie Szklanej, odbywa się Świętokrzyskie Święto Zalewajki – wyjątkowe wydarzenie, podczas którego Koła Gospodyń Wiejskich prezentują swoje wersje tej tradycyjnej potrawy. Można spróbować zupy gotowanej w żeliwnych kociołkach, na ogniu, z dodatkiem leśnych grzybów, wiejskiej śmietany i świeżego chleba. Święto to nie tylko uczta dla podniebienia, ale też piękna lekcja lokalnych tradycji.
