To niewielki, wręcz biżuteryjny owocnik, który często wystaje z igliwia lub innych szczątek roślinnych. Twardzioszek lub grzybnik czosnaczek (Mycetinis scorodonius) pojawia się w lasach od czerwca do listopada. Chociaż pod kapeluszem nie ma blaszki, jest to grzyb jadalny i wysoko ceniony przede wszystkim ze względu na zapach, intensywny również po ususzeniu. Podpowiadamy, jak go rozpoznać i z czym lepiej go nie pomylić.
Nasz przepis dnia na niezwykły klops z leśnymi grzybami. Zjesz na obiad lub położysz na kanapkę
Mały kapelusz, mnóstwo aromatu
Być może obok owocników przechodziłeś wielokrotnie, zupełnie nie myśląc o tym, aby wrzucić je do koszyka. Średnica jego kapelusza sięga zaledwie 1–3 cm. Najczęściej jest jasnobrązowy lub ochrowy, suchy i delikatnie pofałdowany, a z wiekiem może być lekko wklęsły pośrodku. Pod spodem widać rzadko rozstawione, białawe blaszki. Najbardziej charakterystyczny pozostaje jednak długi, cienki i połyskujący trzon: czerwonobrązowy, a przy podstawie wyraźnie ciemniejszy.
Najczęściej występuje w lasach iglastych, ale można go spotkać również w liściastych. Lubi ściółkę, opadłe igły i drobne resztki roślinne. Często pojawia się grupami, niekiedy układając się w kręgi. Uderzający jest zapach czosnku i z tego powodu grzyby są używane jako przyprawa – wystarczy niewielka garść, aby doprawić całe danie.
Zapach pomaga, ale nie może być jedyną wskazówką
Grzybnika czosnaczka można łatwo pomylić z grzybnikiem czosnkowym, dawniej nazywanym twardzioszkiem czosnkowym (Mycetinis alliaceus). Jego owocniki również są jadalne i mają podobny zapach czosnku, ale są mniej przyjemne w smaku. Zwykle rosną większe na martwym drewnie, szczególnie bukowym, i są o wiele mniej popularne w Polsce.
Dużo gorsza w smaku może okazać się pomyłka z twardzioszkiem szczypiorkowym (Mycetinis prasiosmus), który ma podobny zapach, ale piekący smak. Jego owocniki mają brązowe kapelusze o lekko czerwonawym odcieniu. Pojawiają się w lasach liściastych, często pod dębami na glebach wapiennych, w październiku i listopadzie. Uznawane są za niejadalne, ale nie są trujące dla człowieka.
Warto pamiętać o tym, że sam czosnkowy aromat nie wystarcza do pewnego oznaczenia owocników. W przypadku małych grzybów blaszkowych łatwo o pomyłkę, dlatego do koszyka powinny trafiać wyłącznie okazy rozpoznane bez cienia wątpliwości – najlepiej po porównaniu kilku cech naraz: zapachu, trzonu, blaszek, miejsca wzrostu i wielkości kapelusza.
Jak wykorzystać twardzioszka czosnaczka w kuchni?
To nie jest grzyb, z którego można zrobić farsz czy sos do placków ziemniaczanych z dużą ilością mięsistych kawałków. Jego największą zaletą jest aromat, więc należy traktować go jako przyprawę. Świeże owocniki krótko podsmaż na maśle i dodaj do jajecznicy, risotta, sosu śmietanowego czy zupy z podgrzybkami. Dobrze podkręcają smak pieczonego mięsa, ziemniaków czy danie na bazie warzyw strączkowych.
Najcenniejsze są po ususzeniu. Wtedy wystarczy rozetrzeć je w dłoniach lub zmielić na proszek. Szczypta wsypana pod koniec gotowania dodaje potrawom wyjątkowego smaku – z powodzeniem może zastąpić świeży czosnek. Grzybnik czosnaczek ma delikatną strukturę, więc nie potrzebuje długiej obróbki termicznej.
Pamiętaj o najważniejszych zasadach bezpiecznego grzybobrania. Zbieraj wyłącznie te grzyby, które dobrze znasz, a najlepiej skonsultuj swoje zbiory z grzyboznawcą. Nie wyrywaj, nie niszcz grzybni oraz leśnej ściółki. Unikaj zbierania bardzo małych lub młodych grzybów, które trudno zidentyfikować. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości, skontaktuj się z najbliższą stacją sanitarno-epidemiologiczną. Pamiętaj, aby nie podawać grzybów małym dzieciom. Nie przyjmuj porad od przypadkowo spotkanych grzybiarzy i unikaj kupowania grzybów z nieznanego źródła. Co najważniejsze, nigdy nie próbuj identyfikować grzybów, smakując – to może być niebezpieczne dla zdrowia lub życia.
