Wielu nawet nie schyla się po niego, myśląc, że jest trujący. Doświadczeni grzybiarze wiedzą, jak jest pyszny

Borowik ceglastopory (Sutorius luridiformis, dawniej Boletus erythropus) to jeden z najciekawszych i niesłusznie dyskryminowanych grzybów w polskich lasach. Przez swoje widowiskowe, niemal natychmiastowe sinienie po uszkodzeniu miąższu zyskał w wielu regionach miano "gniewusa", "pocieca" lub "czarnego łebka".

Wokół tego gatunku narosło mnóstwo mitów – amatorzy leśnych zbiorów często przypisują mu właściwości trujące, myląc go ze słynnym borowikiem szatańskim. W rzeczywistości borowik ceglastopory to grzyb całkowicie jadalny i przez koneserów uważany za gatunek równie szlachetny i smaczny jak uwielbiany borowik szlachetny.

Kapelusz ma średnicę od 5 do 20 cm. Jest półkulisty, z czasem robi się poduszkowaty. Ma matową, zamszową, ciemnobrązową lub niemal czarnobrązową powierzchnię. U młodych okazów rurki są żółtawe, u starszych stają się intensywnie oliwkowe, ale ich wyloty (pory) mają wyrazisty, żywy, krwistoczerwony lub ceglastoczerwony kolor. Po dotknięciu natychmiast ciemnieją na niebiesko-granatowy kolor. Trzon grzyba nie posiada siateczki, lecz jest charakterystycznie pokryty gęstymi, drobnymi, czerwonymi ziarenkami (kosmkami) na żółtawym tle.

Miąższ jest twardy, jędrny, w kolorze żółtym. Po przekrojeniu grzyba w ułamku sekundy zabarwia się na intensywny, ciemnoniebieski lub atramentowy kolor, który po kilku godzinach lekko blednie. Grzyb ten preferuje gleby kwaśne. Rośnie zarówno w lasach iglastych (pod świerkami i jodłami), jak i liściastych (najczęściej pod bukami i dębami). Można go spotkać także w rejonach górskich i podgórskich. Owocuje bardzo wcześnie – pierwsze okazy pojawiają się już w maju, a sezon trwa aż do listopada.

Borowik ceglastopory słynie ze zwartej, twardej i chrupkiej struktury, którą zachowuje nawet po długiej obróbce termicznej – pod tym względem przewyższa czasem tradycyjne prawdziwki. Ma delikatny, łagodny, typowo grzybowy smak i głęboki leśny zapach.

Podczas gotowania lub smażenia intensywny, niebieski kolor miąższu całkowicie znika, a grzyb odzyskuje apetyczną, złocisto-żółtą barwę. Doskonale nadaje się do marynowania (małe, twarde owocniki), duszenia w sosach śmietanowych oraz jako baza do gęstych zup grzybowych.

Borowik ceglastopory w stanie surowym jest silnie trujący. Zawiera substancje, które wywołują poważne zatrucia żołądkowo-jelitowe. Toksyny te ulegają całkowitemu rozkładowi dopiero pod wpływem wysokiej temperatury. Dlatego grzyb ten wymaga długiej obróbki termicznej – należy go gotować, smażyć lub dusić przez minimum 15-20 minut.

Dzięki swojej jędrności grzyb ten idealnie komponuje się z dodatkiem cebuli i śmietany, tworząc esencjonalny, gęsty sos.

Składniki:

• 500 g oczyszczonych borowików ceglastoporych (same twarde kapelusze i trzony),
• 1 duża cebula,
• 2 ząbki czosnku,
• 2 łyżki masła klarowanego,
• 100 ml słodkiej śmietanki 30 proc.,
• 50 ml warzywnego bulionu lub wody,
• sól i pieprz do smaku,
• natka pietruszki do posypania.

Sposób przygotowania:

1. Grzyby dokładnie oczyść z igliwia i ziemi, krótko opłucz pod bieżącą wodą i od razu osusz. Pokrój je w grubą kostkę lub plastry.
2. Na głębokiej patelni rozpuść masło klarowane. Wrzuć pokrojoną w drobną kostkę cebulę i smaż ją do lekkiego zeszklenia. Pod koniec dodaj posiekany czosnek.
3. Na patelnię dorzuć pokrojone borowiki. Smaż całość na średnim ogniu przez około 10 minut, regularnie mieszając. Grzyby puszczą sok, który po kilku minutach zacznie odparowywać, a ich barwa zmieni się z niebieskiej na żółto-brązową.
4. Wlej na patelnię bulion lub wodę, zmniejsz ogień, przykryj pokrywką i duś całość przez około 15 minut.
5. Zdejmij pokrywkę, wlej śmietankę i doprowadź do wrzenia. Redukuj sos na wolnym ogniu przez 2-3 minuty, aż ładnie zgęstnieje.
6. Na samym końcu dopraw obficie solą oraz świeżo mielonym pieprzem.

Przed podaniem posyp gulasz posiekaną natką pietruszki. Danie smakuje najlepiej w towarzystwie kaszy gryczanej lub ziemniaków. Smacznego!

Pamiętaj o najważniejszych zasadach bezpiecznego grzybobrania. Zbieraj wyłącznie te grzyby, które dobrze znasz, a najlepiej skonsultuj swoje zbiory z grzyboznawcą. Nie wyrywaj, nie niszcz grzybni oraz leśnej ściółki. Unikaj zbierania bardzo małych lub młodych grzybów, które trudno zidentyfikować. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości, skontaktuj się z najbliższą stacją sanitarno-epidemiologiczną.

Pamiętaj, aby nie podawać grzybów małym dzieciom. Nie przyjmuj porad od przypadkowo spotkanych grzybiarzy i unikaj kupowania grzybów z nieznanego źródła. Co najważniejsze, nigdy nie próbuj identyfikować grzybów, smakując – to może być niebezpieczne dla zdrowia lub życia.