Najstarszy polski przepis na jajecznicę. Ma prawie 350 lat
Jajecznica – danie tak proste i codzienne, że rzadko zastanawiamy się nad jego historią. A jednak pierwszy zapisany polski przepis na jajecznicę pochodzi aż z 1682 roku! Autorem jest mistrz kuchni królewskiej Stanisław Czerniecki, autor słynnej książki "Compendium ferculorum", czyli najstarszej polskiej książki kucharskiej.
Choć od tamtej pory kuchnia się zmieniła, przepis Czernieckiego wciąż robi wrażenie swoją prostotą i smakiem. Bazuje na dobrym maśle, świeżych jajkach i sekretnych dodatkach z ogrodu: pietruszce i szczypiorku. To kwintesencja klasyki, która – jak się okazuje – wcale się nie zestarzała.
Jajecznica z historią – co wiemy o przepisie z 1682 r.?
Najstarszy znany polski przepis na jajecznicę pochodzi z książki "Compendium ferculorum, albo zebranie potraw", wydanej w 1682 roku przez Stanisława Czernieckiego – nadwornego kuchmistrza wojewody Lubomirskiego. To pierwsza drukowana książka kucharska w języku polskim, zawierająca setki przepisów na potrawy serwowane na dworach szlacheckich.
Wśród dań – od wykwintnych mięs po słodkości – znalazła się także niepozorna jajecznica, czyli danie codzienne, ale bardzo lubiane. Receptura Czernieckiego opiera się na tym, co dostępne lokalnie: świeżych jajkach, maśle, odrobinie soli oraz ziołach prosto z ogrodu. Choć zapisano ją niemal 350 lat temu, sposób przygotowania nie odbiega wiele od tego, co robimy dziś. Różnicę stanowi jeden szczegół – dodanie posiekanej natki pietruszki już w trakcie smażenia, co subtelnie zmienia smak całego dania.
Przepis krok po kroku – jak zrobić jajecznicę wg Czernieckiego?
Choć przepis na jajecznicę mistrza Czernieckiego ma niemal 350 lat, wciąż zachwyca prostotą i smakiem opartym na jakości składników. Masło, świeże jajka i zioła z ogrodu – to zestaw, który obroni się w każdej kuchni. Dodatek pietruszki już w trakcie smażenia nadaje potrawie nieoczywisty, zielony akcent, a szczypiorek na koniec dopełnia całość.
Składniki:
- 25 g masła,
- 3 jajka (najlepiej wiejskie),
- sól do smaku,
- świeża natka pietruszki,
- szczypiorek.
Sposób przygotowania:
- Na patelni rozpuść solidną łyżkę masła – tak, by całe dno było nim lekko pokryte. Nie rumień go, tylko pozwól, by się delikatnie rozpuściło.
- Gdy masło zacznie pachnieć, wbij jajka bezpośrednio na patelnię – tyle, ile potrzebujesz. Czerniecki nie podawał dokładnej ilości, ale 4 jajka to porcja dla 2 osób.
- Posól do smaku, a gdy jajka zaczną się lekko ścinać, dodaj posiekaną natkę pietruszki – to właśnie ten dodatek jest sekretem przepisu z 1682 roku. Smaż delikatnie, mieszając od spodu drewnianą łyżką.
- Kiedy jajka uzyskają pożądaną konsystencję (bardziej kremowe lub ścięte – według uznania), zdejmij z ognia i na sam koniec posyp całość świeżo siekanym szczypiorkiem.
- Podawaj od razu – najlepiej z pajdą wiejskiego chleba lub grzanką na maśle.
Ciekawostka:
Stanisław Czerniecki nie tylko stworzył pierwszą polską książkę kucharską – był też mistrzem kulinarnej dyplomacji. Compendium ferculorum to nie tylko zbiór przepisów, ale również pokaz umiejętności kuchmistrza na usługach magnaterii. Co ciekawe, książka miała pokazać, że polska kuchnia wcale nie ustępuje francuskiej, która w XVII wieku była uważana za wzór smaku i elegancji.
