Nowe zasady w szkolnych stołówkach. Sylwia Majcher: "To nie rewolucja, tylko powrót do naszych najlepszych tradycji"

Od 1 września 2026 r. wchodzą w życie nowe zasady dotyczące żywienia dzieci i młodzieży w szkołach i przedszkolach. Rozporządzenie Ministra Zdrowia nakłada na placówki obowiązek m.in. wprowadzenia co najmniej jednego posiłku roślinnego w tygodniu, przygotowywania zup na wywarach warzywnych oraz ograniczenia cukru i soli. Choć w sieci nie brakuje skrajnych opinii i głosu zaniepokojonych rodziców, eksperci uspokajają: chodzi przede wszystkim o jakość i zdrowie.

Dotychczasowe przepisy żywieniowe pochodziły sprzed kilkunastu lat i mocno odstawały od dzisiejszej wiedzy medycznej oraz codziennych potrzeb dzieci. Wiele placówek i intendentów już wcześniej na własną rękę wprowadzało zmiany, reagując na rosnącą liczbę alergii czy fakt, że coraz więcej rodzin odżywia się roślinnie. Obecnie trwa też seria szkoleń dla kadry zarządzającej i personelu stołówek.

– Wokół rozporządzenia narosło sporo stresu i złego PR-u. W komentarzach rodziców można wręcz przeczytać obawy, że za chwilę będziemy jeść robaki. Tymczasem my po prostu nie uciekniemy od faktu, że świat kulinarny się zmienia – mówi Sylwia Majcher, dziennikarka i edukatorka zero waste. – Przepisy nie wymagają też, aby codziennie serwować dwudaniowy obiad. Posiłkiem może być sycąca, gęsta zupa na bazie strączków podana np. z gryczanką czy goframi. Dla kuchni to wręcz ułatwienie – dodaje.

Jednym z najgorętszych tematów jest ograniczenie ilości mięsa w szkolnym menu. Ekspertka zwraca uwagę, że problemem nie jest samo mięso, ale jego drastycznie spadająca jakość na rynku.

– Mięsa na talerzu nie może być tyle, ile było do tej pory. Często lepiej zastąpić posiłek mięsny wartościową alternatywą roślinną, niż kupować najtańsze mięso i serwować dzieciom produkty, które przypominają dawny wyrób czekoladopodobny. Samo mięso nie jest złe, ale jego jakość bywa dziś bardzo niska – zauważa ekspertka. – A jeśli rodzic bardzo obawia się niedoborów u dziecka, zawsze może dołożyć mu coś mięsnego do domowej śniadaniówki – dodaje.

Zwiększenie udziału warzyw i produktów roślinnych bywa błędnie postrzegane jako narzucanie obcych trendów. Tymczasem tradycyjna polska kuchnia przez wieki opierała się na kaszach, strączkach i warzywach, a mięso na co dzień pojawiło się w niej stosunkowo niedawno, wraz z rozwojem hodowli przemysłowej.

– Autorzy rozporządzenia nie odkrywają Ameryki ani nie czerpią z obcych kultur, tylko sięgają po to, co w naszej kuchni najlepsze. Nasza tożsamość kulinarna słynie z fantastycznych zup i dań jarskich – podkreśla Sylwia Majcher. – Mamy cztery pory roku i niesamowitą sezonowość. Natura nie bez powodu daje nam konkretne produkty w danym momencie: wiosną nowalijki na wzmocnienie po zimie, a jesienią bogate w witaminy dynie, papryki i pomidory, które wspierają naszą odporność. Rozporządzenie kończy też absurdalne historie, gdy latem, w szczycie sezonu, zamawia się do szkół mrożonki.

Wielu rodziców pyta, czy stołówki zaczną teraz serwować wysoko przetworzone "mięso roślinne". Dziennikarka ostrzega przed prostą zamianą jednego przetworzonego produktu na inny i zachęca do używania naturalnych składników.

– Nie chodzi o to, żeby przetworzone mięso zastępować przetworzonym białkiem roślinnym. Chodzi o pełnowartościową żywność. W spaghetti bolognese w zupełności wystarczy zwykła czarna soczewica – ona da odpowiednią ilość białka i świetny smak. Gotowe zamienniki mięsa raz na jakiś czas są w porządku, ale baza menu powinna być naturalna – wyjaśnia edukatorka.

Kluczem do powodzenia reformy jest brak przymusu oraz właściwa edukacja – zarówno na godzinach wychowawczych, jak i podczas zajęć z edukacji zdrowotnej. Dzieci, które znają schemat danej potrawy lub same uczestniczą w jej przygotowaniu, znacznie chętniej sięgają po nowe smaki.

– Nigdy nie będzie smakować wszystkim, ale z moich obserwacji około 80 proc. dzieci, które wcześniej zarzekały się, że czegoś nie zjedzą, jest mega zaskoczonych smakiem, gdy same zrobią np. burgera z buraka i doprawią go po swojemu – mówi Sylwia Majcher. – Dzieci lubią też mieć wybór. Świetnie sprawdza się model ze szkoły w Izabelinie, gdzie dzieci nie dostają gotowej surówki na talerzu. Na stołach stoją miski z pokrojonymi w ćwiartki pomidorami, ogórkami czy cukinią oraz oliwa i jogurt. Dzieci same nakładają to, na co mają ochotę. Warzywa błyskawicznie znikały, a jeśli coś zostało w kuchni, nie marnowało się – można z tego zrobić zupę kolejnego dnia.

Praktyczne rozwiązania, szacunek dla dziecięcych wyborów i powrót do sezonowych, lokalnych produktów dają szansę na to, że zmiana przepisów wyjdzie wszystkim mimo wszystko na zdrowie. A ciebie co najbardziej przekonuje lub denerwuje w zmianach na szkolnych stołówkach?