Piaskowiec modrzak (Gyroporus cyanescens) potocznie nazywany jest po prostu modrzakiem lub siniakiem. To grzyb rurkowy, który najchętniej zasiedla piaszczyste gleby w lasach iglastych i mieszanych, często ukrywając się pod sosnami i brzozami. Z wierzchu wygląda niewinnie – ma jasny, kremowy lub niemal białawy kapelusz o zamszowej strukturze, który łatwo pomylić z młodym borowikiem.
Prawdziwa magia (i dla wielu źródło paniki) zaczyna się jednak w momencie zebrania grzyba. Wystarczy delikatny nacisk palca lub dotknięcie noża, by biały miąższ w ułamku sekundy zabarwił się na głęboki, neonowy kolor indygo lub atramentu. Ta gwałtowna reakcja sinienia to efekt utleniania się związków chemicznych zawartych w grzybie pod wpływem powietrza.
W ludowych wierzeniach taki widok od razu dyskwalifikował grzyba, jednak w tym przypadku strach ma wielkie oczy. Modrzak jest nie tylko całkowicie jadalny, ale przez wielu koneserów uważany za przysmak o delikatnym, lekko orzechowym aromacie.
WIDEOŚmietankowy makaron z indykiem i kurkami. Ten pomysł na obiad szybko się nie znudzi
Jak wygląda i gdzie szukać piaskowca?
Modrzak wyróżnia się dość specyficzną budową. Jego kapelusz osiąga średnicę od 4 do 12 cm, jest suchy, matowy i pokryty charakterystycznymi, drobnymi kosmkami, które w dotyku przypominają filc lub gruby zamsz. Kolor waha się od słomkowożółtego, przez kremowy, aż po bladoszarawy. Pod kapeluszem znajdują się drobne, rurkowe pory – początkowo całkowicie białe, z wiekiem stają się lekko żółtawe. Trzon grzyba jest gruby, u dołu lekko bulwiasty, a w środku u starszych okazów staje się pusty, podzielony na komory.
Piaskowiec modrzak kocha gleby ubogie, piaszczyste i kwaśne. Najczęściej pojawia się od lipca do października w lasach liściastych i mieszanych. Jego ulubionymi towarzyszami są brzozy oraz sosny, z którymi żyje w symbiozie. Można go także spotkać na obrzeżach leśnych dróg, skarpach i w miejscach odsłoniętych, gdzie podłoże łatwiej się nagrzewa.
Aby dobrze go rozpoznać, wystarczy zrobić mały test: naciśnij palcem jego białe rurki pod kapeluszem lub natnij trzon. Jeśli miąższ natychmiast zabarwi się na intensywny, chabrowy błękit – masz w ręku modrzaka.
Modrzak w kuchni
Modrzak jest jędrny, chrupki i zwarty i smakuje jak połączenie młodego borowika i laskowych orzechów. Co najważniejsze, grzyb ten nie ma w sobie nieprzyjemnej, śluzowatej struktury, która dyskwalifikuje niektóre maślaki czy podgrzybki w oczach niejadków.
Doskonale nadaje się do suszenia (zachowuje wtedy intensywny aromat), marynowania w occie oraz jako baza do tradycyjnych sosów i zup grzybowych. Przed obróbką wystarczy go delikatnie oczyścić pędzelkiem lub wilgotnym ręcznikiem – lepiej unikać moczenia w wodzie, by nie nasiąkł jak gąbka.
Podczas smażenia na maśle lub gotowania dzieje się coś magicznego: pod wpływem wysokiej temperatury niebieski kolor znika. Miąższ modrzaka wraca do swojego naturalnego, kremowo-żółtego koloru.
Zasady grzyboborania
Pamiętaj o najważniejsze zasadach bezpiecznego grzybobrania. Zbieraj wyłącznie te grzyby, które dobrze znasz, a najlepiej skonsultuj swoje zbiory z grzyboznawcą. Nie wyrywaj, nie niszcz grzybni oraz leśnej ściółki. Unikaj zbierania bardzo małych lub młodych grzybów, które trudno zidentyfikować. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości, skontaktuj się z najbliższą stacją sanitarno-epidemiologiczną.
Pamiętaj, aby nie podawać grzybów małym dzieciom. Nie przyjmuj porad od przypadkowo spotkanych grzybiarzy i unikaj kupowania grzybów z nieznanego źródła. Co najważniejsze, nigdy nie próbuj identyfikować grzybów, smakując – to może być niebezpieczne dla zdrowia lub życia.
