Bieda zupa z wiejskiej kuchni. Coraz więcej Polaków sięga po zapomniany przepis

Zalewajka to zupa, którą gotowano po to, by było ciepło i syto, a nie smacznie i ekskluzywnie. Obecnie wraca z innego powodu, ponieważ coraz częściej patrzymy na jedzenie przez pryzmat składu, tolerancji trawiennych oraz reakcji organizmu po posiłkach. Ta zupa nie powstała z myślą o zdrowiu ani trendach żywieniowych, ale wiele jej cech zdumiewająco dobrze pasuje do współczesnego sposobu jedzenia. Przez ten krótki skład oraz kwaśną bazę zalewajka coraz częściej pojawia się na stole, reprezentując proste, tradycyjne, ale niezwykle wartościowe składniki.

Zalewajka powstała w kuchni wiejskiej ze względu na ograniczoną dostępność produktów oraz potrzebę przygotowania ciepłego posiłku z tego, co było pod ręką. Bazowała na zakwasie z mąki żytniej, ziemniakach oraz prostych dodatkach, które były tanie, osiągalne i wytrzymałe. Gotowano ją po to, aby szybko napełnić żołądek i doładować energią potrzebną do ciężkiej pracy fizycznej. W takich realiach nikt nie pragnął urozmaicenia. Jedzenie miało po prostu dawać ciepło i energię. Tyle.

Współczesne podejście do żywienia coraz częściej skupia się na krótkim składzie i zbilansowanej proporcji, a nie na skomplikowanych recepturach i długich listach dodatków z drugiej części świata. Zalewajka dobrze wpisuje się w ten sposób myślenia, ponieważ opiera się na kilku podstawowych produktach, które pełnią jasno określone funkcje w potrawie. Zakwas wprowadza kwasowość i wyjątkowy posmak, ziemniaki odpowiadają za objętość oraz energię, a dodatki jedynie uzupełniają całość. Przy takiej kompozycji łatwiej ocenić zawartość posiłku i jego wpływ na organizm. Dla wielu osób prostota jest obecnie wartością samą w sobie, tym bardziej w diecie codziennej, która ma być powtarzalna, przewidywalna i łatwa do utrzymania.

Zakwas jest efektem fermentacji, czyli naturalnego procesu przemian zachodzących przy pomocy mikroorganizmów obecnych w mące i wodzie. Fermentacja od dawna była sposobem na przedłużenie trwałości jedzenia oraz nadanie mu wyjątkowego smaku. W zalewajce zakwas pełni zastosowanie bazy, która odpowiada za kwaśność i lekkość odbioru, mimo że sama potrawa nie jest ciężka. Taki proces dodatkowo przekłada się na lepszą tolerancję posiłku u wielu osób. Fermentacja nie jest rozwiązaniem dla każdego, ale w codziennej kuchni często pomaga uprościć skład i oprzeć potrawę na sprawdzonych metodach znanych od pokoleń.

Zalewajka jest zupą, która daje zadowalające odczucia po jedzeniu, mimo że jej skład jest bardzo prosty. Wynika to z połączenia ziemniaków, zakwasu oraz temperatury posiłku. Taki rodzaj jedzenia pomaga szybciej zauważyć moment najedzenia i powoduje, że energia po posiłku jest znacznie wydajniejsza. Ziemniaki dostarczają wartościowe węglowodany, które organizm rozkłada stopniowo, a kwaśna baza wpływa na tempo opróżniania żołądka. U wielu osób po takim posiłku energia działa sobie stabilnie, choć reakcje mogą się różnić w zależności od porcji i dodatków.

W tradycyjnych wersjach zalewajki często pojawiało się mięso, najczęściej boczek lub kiełbasa, a są to składniki, które podnosiły kaloryczność i nadawały zupie bardziej treściwy temperament. Aktualnie coraz częściej spotyka się warianty z jajkiem, które również wprowadza białko, ale już bez odczuwalnego obciążenia potrawy tłuszczem. Taka zmiana zmienia odbiór całego posiłku i wpływa na to, jak długo utrzymuje się uczucie pełności po jedzeniu. Istnieją też wersje bez dodatków zwierzęcych, oparte wyłącznie na zakwasie i ziemniakach. Dla części osób taka wersja jest po prostu wygodniejsza na co dzień, bo to ciepły posiłek bez ciężkości, który łatwo wpasować do jakiejkolwiek pory dnia oraz reszty jadłospisu.

Na tle wielu popularnych zup zalewajka wypada znacznie lżej, bo jej zawartość nie jest przekombinowana. Nie opiera się na dużej ilości tłuszczu, śmietany ani mąki używanej do zagęszczania, a są to składniki, które nasilają uczucie ciężkości po posiłku. Kwaśna baza z zakwasu zmienia styl całej potrawy i dla niektórych osób okazuje się łatwiejsza do strawienia niż zupy gotowane na ciężkich wywarach. Liczy się także objętość i forma posiłku, bo ciepła zupa jedzona wolniej jest łagodniejsza dla układu pokarmowego. Są i tacy, którzy zauważają po zalewajce mniejszy dyskomfort trawienny, choć oczywiście nie u każdego reakcja organizmu będzie taka sama.

Zalewajka dobrze odnajduje się w nowoczesnym żywieniu, ponieważ nie wymaga skomplikowanych przygotowań ani długiego planowania i zakupów. Można ją ugotować z produktów, które często już są w domu, a sam proces nie zajmuje wiele czasu. Taka zupa pasuje do stylu gotowania opartego na prostych daniach robionych na kilka dni, a jest to spory plus w świecie, w którym na wszystko brakuje czasu. Daje też dużą elastyczność, bo łatwo zmieniać dodatki w zależności od potrzeb i pory dnia. Współczesna zalewajka łatwo podbija serca zupoholików, ponieważ świetnie smakuje, pasuje do codziennego sposobu jedzenia i nie wymaga nadmiaru kombinowania.

Przygotowanie zalewajki warto zacząć od podsmażenia na dnie garnka drobno pokrojonej cebuli oraz boczku lub kiełbasy w zależności od preferencji. Należy to robić aż do momentu, w którym tłuszcz się wytopi, a cebula zmięknie i lekko się zeszkli. Na tym etapie dodaje się czosnek i krótko podgrzewa, aby miał szansę oddać swój aromat. Następnie do garnka trafiają drobno pokrojone ziemniaki, a całość zalewa się wodą i gotuje do miękkości. Gdy ziemniaki będą już ugotowane, należy zmniejszyć ogień, a następnie wlać wcześniej rozmieszany w ciepłej wodzie zakwas. Trzeba pilnować, aby nie doprowadzić jej do gwałtownego wrzenia. Na końcu dodaje się majeranek i doprawia do smaku wedle uznania. Opcjonalne jajka gotuje się osobno na twardo i dodaje już na talerzu, pokrojone na połówki lub ćwiartki.

Zalewajka to coś na pograniczu starodawnego dania i żywieniowego nowoczesnego odkrycia. To danie zrodzone z potrzeby, w dalszym ciągu obecne tam, gdzie pożądana jest prostota składu i trwa niechęć do kulinarnych komplikacji. Jeśli jej smak podpasuje do indywidualnych potrzeb, zalewajka bez problemu wpisze się w dzisiejszy sposób gotowania i jedzenia.