Mięsny rarytas sprzed lat. Dzisiejsza wersja przeraża zawartością

Nie ma co ukrywać, że salceson budzi skrajne emocje. Dla jednych to wspomnienie dawnych czasów i domowy smak, dla innych produkt, który powinien być zakazany, zresztą jak wszystkie tego typu. Przez lata dorobił się opinii tłustego i niezdrowego, choć jego historia oraz sposób przygotowania świadczy o tym, że to nie do końca zasłużony wizerunek. Warto więc przyjrzeć się mu bliżej i sprawdzić, czy faktycznie jest tak zły, jak się powszechnie uważa, czy raczej padł ofiarą własnego sukcesu i zapomnianej tradycji.

Salceson ma długą historię, która sięga czasów, gdy w kuchni nic nie mogło się zmarnować. I nie chodziło wtedy o ideę "zero waste" tylko o twardą, skromną rzeczywistość. Powstał więc, aby być sposobem na pełne wykorzystanie składników mięsnych i stworzenie sycącego wyrobu, który można było przechowywać przez znacznie dłuższy czas. W Polsce przyjął się w różnych wersjach, czyli od białego, delikatniejszego, po czarny, bardziej wyrazisty i aromatyczny. Tradycyjnie przygotowywano go z gotowanego mięsa i podrobów, doprawionych solą, pieprzem, majerankiem i czosnkiem. Dla wielu osób był symbolem gospodarności i szacunku do jedzenia, a jego miejsce na stole świadczyło o umiejętności tworzenia czegoś wartościowego ze zwyczajnych składników.

Wbrew powszechnemu przekonaniu salceson nie jest przypadkową mieszanką resztek mięsa, lecz produktem ze ściśle określonym składem. Tradycyjnie przygotowuje się go z gotowanego mięsa, podrobów oraz skórek wieprzowych, ponieważ po ostudzeniu tworzą zwartą, galaretowatą masę. W wersjach regionalnych pojawiają się także języki, ozory lub fragmenty głowizny, czyli elementy zwierzęce naszpikowane kolagenem i białkiem. To właśnie salceson im zawdzięcza tę sprężystą konsystencję, z której jest znany. Smak zależy od przypraw które go budują, więc może być delikatny albo zdecydowany, a odcień zmienia się od jasnoszarego po głęboki brąz. Cała tajemnica tkwi jednak w proporcji mięsa i krwi użytej do jego wyrobu. Choć obecnie często budzi nieufność, należy zwrócić uwagę na jego podstawę, ponieważ są to naturalne składniki, które przez wieki były ważną częścią tradycji wędliniarskiej.

Salceson ma opinię produktu ciężkiego, lecz jaki jest naprawdę, zależy od rodzaju i proporcji użytych składników. Zawiera białko zwierzęce, kolagen oraz składniki, takie jak żelazo i cynk, czyli minerały, które usprawniają codzienne funkcje organizmu. Salceson ma tłustą naturę, więc także solidne doładowanie energetyczne, ponieważ w 100 g znajduje się 250-350 kcal. Przy nowoczesnych wędliniarskich propozycjach wypada zdecydowanie bardziej treściwie i solidnie sycąco. W umiarkowanych ilościach może pojawiać się w diecie, o ile towarzyszą mu warzywa i pełnoziarniste pieczywo. Warto też pamiętać, że rzemieślniczy salceson bez sztucznych dodatków i nadmiaru soli różni się znacząco od przemysłowych wersji, które niestety są zazwyczaj bardziej przetworzone.

Poza smakiem rzemieślniczy salceson różni się od produkcji przemysłowej także składem i sposobem przygotowania. W małych masarniach używa się mięsa dobrej jakości, bez nadmiaru tłuszczu, konserwantów i sztucznych wypełniaczy. Cały proces przebiega wolniej, z dbałością o temperaturę i przyprawy, więc mięso zachowuje naturalny smak, a galareta ma klarowną strukturę. Taki wyrób powinien mieć dobry, przejrzysty skład i często mniej soli. Są to czynniki, które w pożywieniu przekładają się na lepszą wartość odżywczą. Taki salceson ma wyrazisty aromat, sprężystą konsystencję i smak, który dumnie reprezentuje tradycję.

Salceson może być częścią dobrze zbilansowanego posiłku, jeśli połączy się go z uzupełniającymi, lekkimi dodatkami. Najlepiej czuje się w towarzystwie pieczywa żytniego lub razowego, ponieważ dostarcza błonnik i równoważy tłustość wyrobu. Dobrym uzupełnieniem są też warzywa, takie jak kiszone ogórki, kapusta, rzodkiewka oraz świeży chrzan, czyli składniki, które wnoszą kwasowość i odświeżają smak. Dzięki temu całość staje się lżejsza i lepiej przyswajalna. Warto unikać ciężkich sosów i majonezu, bo wtedy nawet niewielka porcja może stać się mocno obciążająca. W takim lekkim zestawieniu salceson nie musi pojawiać się tylko od czasu do czasu jako ukłon wobec tradycji, ponieważ staje się elementem, który lepiej wpisuje się w ramy współczesnego jedzenia.

Salceson przez lata był kojarzony z produktem niskiej jakości, co w dużej mierze wynikało z przemysłowych metod jego wytwarzania. W masowej produkcji często zastępowano dobre mięso tańszymi składnikami, a długą listę przypraw i konserwantów dodawano po to, by ukryć kiepski smak. Z czasem stał się symbolem taniego, tłustego wyrobu, który nie pasował do nowoczesnych trendów żywienia. W erze produktów "fit" i prostych etykiet trudno było mu odzyskać zaufanie i szacunek. Tymczasem jego pierwotna forma, oparta na prostych składnikach i tradycyjnym sposobie przygotowania, miała znacznie więcej wspólnego z ideą niemarnowania żywności i pożywnością niż z niezdrowym jedzeniem.

Salceson to przykład wyrobu, który padł ofiarą własnego sukcesu. Choć przez lata uchodził za produkt ciężki i mało wartościowy, jego historia daje do myślenia, ponieważ pierwotnie był symbolem zaradności i pełnego wykorzystania jedzenia. Współczesne rzemieślnicze wersje wracają do tych korzeni z tego względu, że stawiają na prosty skład i uczciwe surowce. W rozsądnych ilościach może być elementem tradycyjnego smaku, który nie musi oznaczać rezygnacji ze zdrowego podejścia do jedzenia. Warto więc spojrzeć na niego bez uprzedzeń i zobaczyć, że ten starodawny specjał może zagościć również w optymalnie zbilansowanej diecie.