Unikaj takiej oliwy. Nie nadaje się ani do sałatek, ani do smażenia

Oliwa z oliwek od lat uchodzi za jeden z najzdrowszych tłuszczów świata, który kojarzy się z długowiecznością, piękną skórą i kuchnią śródziemnomorską. Ale nie każda oliwa, którą znajdziesz na półce, faktycznie zasługuje na to miano. Pod hasłem "extra virgin" mogą również kryć się produkty niskiej jakości, mieszanki z różnych krajów lub oliwy, które straciły swoje właściwości jeszcze zanim trafiły do twojej kuchni.

Jeśli chcesz mieć pewność, że naprawdę korzystasz z jej zdrowotnego potencjału, warto wiedzieć, co czytać na etykiecie, jak rozpoznać dobrą oliwę i dlaczego cena nie zawsze dobrze podpowiada.

Choć najczęściej słyszymy o "extra virgin", oliwa z oliwek występuje w kilku różnych odmianach, które znacząco różnią się jakością, smakiem i właściwościami zdrowotnymi.

• Oliwa extra virgin (EVOO) to produkt najwyższej jakości – tłoczona na zimno, bez użycia chemii, z wyselekcjonowanych oliwek, o kwasowości poniżej 0,8 proc. Ma intensywny smak, zapach świeżych oliwek i najwięcej cennych składników, takich jak polifenole, witaminy i przeciwutleniacze.
• Oliwa virgin również powstaje mechanicznie, ale z mniej idealnych owoców – ma wyższą kwasowość (do 2 proc.) i delikatniejszy smak. Nadal jest naturalna, choć rzadziej spotykana w sklepach.
• Oliwa rafinowana (refined) to produkt, który powstaje z oliwy gorszej jakości, oczyszczonej chemicznie i pozbawionej większości cennych substancji. Zwykle sprzedawana jako "pure olive oil" lub po prostu "olive oil" – jest neutralna w smaku i tańsza, ale nie ma wartości zdrowotnych porównywalnych z EVOO.
• Warto też uważać na mieszanki, np. oliwę z wytłoczyn (pomace), która powstaje z resztek po pierwszym tłoczeniu i ma znacznie gorszy skład. Takie produkty nie nadają się ani do sałatek, ani do smażenia.

Jeśli zależy ci na korzyściach zdrowotnych, wybieraj 100 proc. extra virgin olive oil, najlepiej z określonym miejscem pochodzenia i datą tłoczenia.

Na etykiecie oliwy często widnieje informacja o kraju butelkowania, ale to nie zawsze oznacza, że właśnie tam wyprodukowano oliwę. W praktyce wiele marek miesza oliwy z różnych państw, a następnie butelkuje je w jednym miejscu, co może wprowadzać konsumenta w błąd.

Najwięksi producenci oliwy to Hiszpania, Włochy i Grecja. To właśnie z tych krajów pochodzi większość surowca na rynku europejskim. Często jednak oliwa hiszpańska trafia do włoskich zakładów, gdzie jest mieszana i butelkowana jako oliwa włoska. Podobnie dzieje się z oliwą grecką czy tunezyjską.

Jeśli zależy ci na jakości i autentyczności, szukaj na etykiecie doprecyzowania: "Produkt z oliwek zebranych i tłoczonych w...", "Kraj pochodzenia oliwek: Grecja" oraz oznaczeń PDO (chronione oznaczenie geograficzne) lub PGI, które gwarantują lokalne pochodzenie i standardy produkcji.

Etykieta oliwy to nie tylko dekoracja, ale to klucz do poznania jej jakości. Wiele określeń brzmi profesjonalnie, ale może ukrywać przeciętny lub wręcz kiepski produkt. Uważaj szczególnie na:

• brak konkretnego pochodzenia – np. "wyprodukowano w UE" zamiast nazwy kraju lub regionu;
• brak daty zbioru – jeśli widnieje tylko termin przydatności, nie wiadomo, jak świeża jest oliwa;
• zwodnicze nazwy – np. "pure", "light", "pomace" to nie oliwa extra virgin, a często rafinowane produkty z resztek;
• podejrzanie niska cena – dobra oliwa nie kosztuje tyle, co zwykły olej;
• zwracaj uwagę na certyfikaty, jak PDO lub PGI oraz na przejrzystość informacji - im więcej konkretów na etykiecie, tym większa szansa, że w butelce faktycznie znajduje się to, czego szukasz.

Dobra oliwa to coś więcej niż modne hasło na etykiecie. Aby mieć pewność, że wybierasz produkt naprawdę wartościowy, zwróć uwagę na kilka detali:

• ciemna butelka – chroni tłuszcz przed światłem i przedłuża świeżość;
• data zbioru – najlepiej wybierać oliwę z ostatnich zbiorów, a nie tylko z długim terminem przydatności;
• pochodzenie – im dokładniej opisany region (np. Kreta, Toskania), tym większa szansa na wyższą jakość;
• certyfikaty (DOP, PDO, PGI) – potwierdzają autentyczność i kontrolę nad produkcją;
• smak i zapach – dobra oliwa jest lekko pikantna, ziołowo-owocowa, a nie mdła;
• cena – wartościowa oliwa nie może kosztować kilkunastu złotych za litr.

Unikaj produktów bez jasnego źródła pochodzenia, w plastikowych, przezroczystych butelkach, z niejasnym składem. Oliwa to produkt sezonowy i wrażliwy, dlatego najlepiej przechowywać ją w chłodnym, ciemnym miejscu oraz zużyć w ciągu kilku miesięcy od otwarcia.

Choć oliwa z oliwek uznawana jest za jeden z najzdrowszych tłuszczów, to nie zawsze działa korzystnie. Jej jakość i sposób przechowywania mają kluczowe znaczenie. Pod wpływem światła, ciepła i tlenu oliwa traci cenne właściwości, a utlenione tłuszcze mogą nasilać stany zapalne, zamiast im zapobiegać.

Zbyt tanie produkty często są mieszanką niskiej jakości tłuszczów, a nie prawdziwą extra virgin, więc nie wspierają serca ani układu nerwowego. Ważna jest też ilość, ponieważ 1 łyżka może dostarczać aż 100 kcal. Nadmiar, nawet zdrowej oliwy, może prowadzić do przyrostu masy ciała i zaburzeń lipidowych.

Dobrze dobrana oliwa wspiera organizm, ale tylko jeśli jest świeża, przechowywana prawidłowo i spożywana z umiarem.

Dobrej jakości oliwa z oliwek rzadko bywa tania, zwłaszcza extra virgin z pierwszego tłoczenia. Jej cena zwykle zaczyna się od 40-60 zł za litr, a produkty z certyfikatami (PDO, DOP) potrafią kosztować nawet dwa razy więcej.

Warto kupować oliwę w sprawdzonych delikatesach, sklepach z żywnością śródziemnomorską lub ekologicznych e-sklepach. W supermarketach da się znaleźć dobre produkty, ale trzeba uważnie czytać etykiety i unikać ogólników typu "z UE". Zawsze warto szukać konkretnego kraju zbioru, daty tłoczenia i krótkiego składu.

Najlepsza oliwa to nie ta w eleganckiej butelce, lecz świeża, uczciwie oznaczona i pochodząca z pewnego źródła. Zbyt tania może być bez wartości zdrowotnych.