Wszyscy zachwalają, jaki zdrowy, mało kto wie, jak używać. To musisz wiedzieć o oleju rydzowym
To od niego pochodzi znane powiedzenie "lepszy rydz niż nic". Dawniej bywał na stołach nawet w najbiedniejszych gospodarstwach, dzisiaj na nowo odkrywamy jego właściwości. Jest nie tylko wyjątkowo zdrowy, ale też zachwyca niebagatelnym smakiem z korzennymi nutami.
Olej rydzowy nie jest wytwarzany z popularnego grzyba, jak by się mogło wydawać, ale z lnianki siewnej, która jest blisko spokrewniona z rzepakiem. Dzięki korzennemu smakowi z nutą cebuli i gorczycy, doskonale sprawdza się w kulinariach, ale pod warunkiem, że jest odpowiednio używany. Obróbka termincza nie wchodzi w grę, ale dodany do ziemniaków lub hummusu może nadać im unikatowego wyrazu, które wielu osobom przypadnie do gustu.
Trzy smaki, jeden przepis. Te pasty znikają w kilka minut
Olejem rydzowym nie tylko polewano ziemniaki
Dawniej w ubogich gospodarstwach olej rydzowy często pełnił rolę omasty, na przykład do ziemniaków w czasie postu lub gdy w domu zabrakło mięsa. W Polsce był znany już ponad 3000 lat temu, co potwierdzają znaleziska archeologiczne ze Strzegomia Śląskiego i Biskupina. Lnianka siewna była rośliną łatwą w uprawie, dobrze znoszącą słabsze gleby i chłodniejszy klimat, dlatego chętnie sięgano po nią tam, gdzie nie udawały się bardziej wymagające uprawy. Olej tłoczony z niewielkich nasion miał intensywny smak i był sycący, więc niewielka ilość wystarczała, by wzbogacić wartość energetyczną prostych, codziennych potraw.
Mało kto wie, że olej rydzowy był wykorzystywany nie tylko w kuchni. W dawnych gospodarstwach używano go także jako oleju technicznego – do oświetlania izb oraz do konserwacji drewna i skóry. Świadczy to o jego stabilności i dostępności, a jednocześnie pokazuje, jak wszechstronnym produktem był dla dawnych społeczności. Pomimo, że w XX wieku olej rydzowy ustąpił miejsca rzepakowemu i słonecznikowemu (których uprawy dawały obfitsze zbiory), na przełomie wieków powrócił do łask ze względu na szereg właściwości zdrowotnych.
Dlaczego warto sięgnąć po olej rydzowy?
Olej z lnianki siewnej zaskakuje wartościami odżywczymi przede wszystkim ze względu na wysoką zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych. Na szczególną uwagę zasługuje duży udział kwasu alfa-linolenowego, który wykazuje działanie przeciwzapalne i sprzyja poprawie profilu lipidowego krwi, w tym obniżaniu poziomu cholesterolu LDL. Olej rydzowy stosowany w niewielkich ilościach w codziennej diety może pośrednio wspierać zdrowie układu sercowo-naczyniowego, zwłaszcza jako element diety bogatej w kwasy omega-3.
Charakterystycznym składnikiem jest kwas eikozanowy, rzadko spotykany w innych olejach roślinnych. To właśnie on wyróżnia olej z lnianki siewnej na tle popularnych tłuszczów i sprawia, że bywa przedmiotem zainteresowania naukowców badających wpływ różnych frakcji tłuszczowych na funkcjonowanie organizmu, w tym na układ nerwowy.
Olej rydzowy zawiera także niewielkie ilości kwasu erukowego, który w przeszłości budził kontrowersje. Współczesne odmiany lnianki siewnej oraz oleje dostępne na rynku spełniają jednak obowiązujące normy bezpieczeństwa, dzięki czemu produkt ten może być bezpiecznie spożywany w ramach zbilansowanej diety.
Cennym atutem oleju rydzowego jest korzystna proporcja kwasów omega-6 do omega-3, uznawana za bardziej zgodną z potrzebami organizmu niż w przypadku wielu innych olejów roślinnych. Taki skład sprzyja ograniczaniu stanów zapalnych i wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego oraz hormonalnego. Olej ten jest również dobrym źródłem witaminy E, która pełni rolę silnego antyoksydantu, chroniąc lipidy przed utlenianiem i wspierając ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym.
Zastosowanie w kuchni
Olej rydzowy charakteryzuje się unikalnym, korzennym smakiem i może przybierać barwę od złocisto-zielonej do czerwonobrunatnej. Jednak jest bardzo wrażliwy na czynniki zewnętrzne – zachowuje swoje właściwości prozdrowotne tylko wtedy, gdy jest przechowywany w lodówce, najlepiej w ciemnej butelce. Nie powinien być używany do gotowania czy smażenia, ponieważ źle znosi wysokie temperatury. Najlepiej używać go na zimno, jako dodatek do sałatek, dresingów, a nawet jako składnik past kanapkowych. Idealnie sprawdza się do maczania pieczywa lub grzanek. Jego wyjątkowy smak świetnia podkreśla drobno posiekana cebulka lub czosnek.
W kuchni olej rydzowy można traktować jak przyprawę – już kilka kropel wystarczy, by odmienić charakter zwykłej przekąski lub dodatku do obiadu. Dobrze łączy się nie tylko z ziemniakami czy pieczywem, ale także z twarogiem, jajkiem na twardo, kaszą gryczaną czy warzywami korzeniowymi. Właśnie w takich nieskomplikowanych daniach jego korzenny, lekko pieprzny aromat wybrzmiewa najmocniej i najbardziej przypomina, dlaczego przez wieki był tak ceniony na polskich stołach.
